Sốc ngược là cảm giác lạc lõng, buồn chán, khó hoà nhập lại khi trở về nhà sau một chuyến đi dài. Nó đến vì bạn đã thay đổi trên đường, còn nhịp sống ở nhà thì vẫn như cũ, và hai thứ không còn khớp nhau. Thường nó qua đi sau vài tuần, nếu bạn cho mình thời gian, giữ lại vài thói quen tốt của đường đi và tìm được người hiểu chuyện để chia sẻ.
Chào bạn, đây là Nhà Du Hành. Mình mở mảng cuối cùng của chương trình, chuyện trở về. Người ta chuẩn bị rất kỹ cho lúc ra đi, mà hầu như không ai chuẩn bị cho lúc về. Rồi một buổi sáng giữa căn phòng quen thuộc, mình thấy lạ lẫm như đang ở một nhà nghỉ. Tập này dành cho buổi sáng đó.
Vì sao nhà quen mà lại thấy lạ?
Trên đường dài, mỗi ngày đều có điều mới. Não bạn quen với nhịp thay đổi, với sự tự do quyết định, với những cuộc gặp bất ngờ. Khi về nhà, đột nhiên mọi thứ lặp lại, đoán trước được, và sự đơn điệu ấy có thể làm bạn thấy hụt hẫng.
Bạn cũng đã thay đổi. Có thể bạn quen sống với ít đồ hơn, quen dậy sớm, quen nói chuyện với người lạ, nhìn nhiều thứ khác đi. Nhưng căn nhà, công việc, bạn bè vẫn như cũ, chờ bạn quay về đúng con người ngày ra đi.
Người ở nhà cũng đã sống tiếp cuộc sống của họ. Có những chuyện xảy ra khi bạn vắng mặt, những câu chuyện chung mà bạn không có phần. Bạn có thể thấy mình như người ngoài trong chính gia đình mình.
Thêm vào đó là mệt mỏi thể chất tích luỹ sau nhiều tháng, mà chỉ khi dừng lại mới cảm nhận hết. Cơ thể như chiếc xe chạy liền nhiều ngày, đến khi tắt máy mới nghe hết những tiếng kêu nhỏ của nó.
Những dấu hiệu thường gặp
Thấy buồn, trống rỗng, mà không rõ lý do. Mọi việc ở nhà đều có vẻ nhạt nhẽo. Hay lướt lại ảnh chuyến đi, nhớ những nơi đã qua.
Khó chịu với những điều trước đây bình thường: tiếng ồn, sự bận rộn, những lời bàn tán, những thói quen của người thân. Có khi thấy mình sốt ruột khi người khác không hiểu được trải nghiệm của mình.
Muốn lên kế hoạch ngay cho chuyến đi tiếp theo, như một cách trốn. Hoặc ngược lại, thấy uể oải, không muốn làm gì.
Những cảm giác này phổ biến ở người đi xa lâu ngày, kể cả người đi làm, đi học ở nước ngoài về. Bạn không lạ, và nó thường không kéo dài mãi. Gọi được đúng tên cảm giác của mình đã là một nửa cách vượt qua.
Cho mình một khoảng chuyển tiếp
Nếu được, đừng về nhà hôm trước, hôm sau đã đi làm. Cho mình vài ngày chuyển tiếp: ngủ bù, dọn đồ, giặt giũ, đi dạo quanh khu nhà mình như một người khách.
Thử nhìn quê nhà bằng đôi mắt của người du hành: đi một quán ăn chưa từng thử, đi bộ một con đường chưa từng đi, ngồi ở chợ quan sát như cách bạn đã làm ở những nơi xa. Bạn sẽ ngạc nhiên vì những điều mới ngay gần mình.
Sắp xếp lại không gian sống một chút, bỏ bớt đồ không dùng, như cách bạn đã quen sống gọn trên đường. Nhiều người thấy nhẹ nhõm khi làm điều này.
Đừng ra quyết định lớn ngay trong tuần đầu, như bỏ việc, chuyển nhà, lên đường đi tiếp. Để cảm xúc lắng xuống rồi hẵng quyết.
Tìm người hiểu chuyện để chia sẻ
Một nguyên nhân của sốc ngược là cảm giác không ai hiểu. Người thân hỏi chuyến đi thế nào, bạn kể vài câu, họ gật đầu rồi chuyển sang chuyện khác. Bạn thấy hụt.
Điều đó không phải vì họ không quan tâm, mà vì họ không có cùng trải nghiệm. Kể ngắn, chọn câu chuyện hay, và hỏi lại họ về những tháng bạn vắng nhà, đó là cách nối lại.
Tìm thêm những người cũng từng đi đường dài: bạn đồng hành, nhóm những người đi xa, những người bạn quen trên đường. Với họ, bạn thoải mái kể về nỗi nhớ đường mà không sợ bị coi là kỳ quặc.
Viết lại chuyến đi, làm một cuốn album, ghép một bản nghe từ những đoạn ghi âm. Sắp xếp kỷ niệm cũng là cách giúp mình khép lại một chương.
Khi nào cần thêm sự giúp đỡ?
Phần lớn sốc ngược nhẹ dần sau vài tuần đến vài tháng. Nhưng nếu nỗi buồn kéo dài, kèm mất ngủ, ăn không ngon, mất hứng thú với mọi việc, cảm thấy vô vọng, đó có thể không chỉ là sốc ngược.
Hãy nói chuyện với người thân, và tìm gặp người có chuyên môn về sức khoẻ tinh thần. Không có gì xấu hổ khi cần sự giúp đỡ sau một biến đổi lớn của cuộc sống.
Giữ những thói quen tốt từ chuyến đi cũng giúp: vận động mỗi ngày, ra ngoài trời, ngủ đủ, ăn uống điều độ, gặp gỡ người khác.
Và nhớ rằng trở về không phải là kết thúc của hành trình. Nó là chặng cuối, chặng mà bạn mang những gì học được trên đường vào cuộc sống hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Sốc ngược khi về nước là gì?
Là cảm giác lạc lõng, buồn chán, khó hoà nhập lại khi trở về sau một thời gian dài sống ở nơi khác, vì bản thân đã thay đổi trong khi nhịp sống ở nhà vẫn như cũ.
Sốc ngược kéo dài bao lâu?
Thường vài tuần đến vài tháng, tuỳ người và tuỳ độ dài chuyến đi. Cho mình thời gian chuyển tiếp, giữ thói quen tốt và chia sẻ với người hiểu chuyện giúp nó qua nhanh hơn.
Vì sao về nhà lại thấy buồn hơn lúc đi?
Vì nhịp sống ở nhà lặp lại và đoán trước được sau nhiều tháng mỗi ngày đều mới, cộng thêm cảm giác người khác không hiểu trải nghiệm của mình và mệt mỏi tích luỹ.
Có nên lên đường đi tiếp ngay khi thấy buồn ở nhà không?
Không nên quyết định vội trong những tuần đầu. Để cảm xúc lắng xuống, rồi mới cân nhắc. Đi tiếp để trốn cảm giác khó chịu thường không giải quyết được gì.
Khi nào buồn sau chuyến đi cần gặp chuyên gia?
Khi nỗi buồn kéo dài nhiều tuần, kèm mất ngủ, ăn không ngon, mất hứng thú với mọi việc hoặc cảm thấy vô vọng. Lúc đó nên nói với người thân và tìm người có chuyên môn về sức khoẻ tinh thần.
