Làm việc từ xa ở nước ngoài không mặc nhiên hợp pháp chỉ vì khách hàng hay công ty của bạn ở Việt Nam. Nhiều nước không cho phép làm việc khi đang dùng thị thực du lịch, và ở lâu có thể kéo theo nghĩa vụ thuế ở nơi đó. Vì quy định khác nhau và hay thay đổi, việc đúng là tra trang chính thức của cơ quan lãnh sự nước đến và hỏi người làm thuế có chuyên môn trước khi đi.
Chào bạn, đây là Nhà Du Hành. Tập này hơi khô, nhưng là tập mình mong mọi người vừa làm vừa đi nghe ít nhất một lần. Mình không đưa con số hay điều luật cụ thể nào, vì chúng thay đổi và mỗi nước một khác. Mình chỉ kể những câu hỏi bạn cần đặt ra, và hỏi ai cho đúng.
Thị thực du lịch có cho phép làm việc không?
Thị thực du lịch, hay việc được miễn thị thực khi đi chơi ngắn ngày, được thiết kế cho mục đích tham quan, thăm người thân. Ở nhiều nước, làm việc trong thời gian đó, kể cả làm cho một công ty ở nước khác qua mạng, là một vùng xám hoặc không được phép.
Có người nghĩ rằng chỉ ngồi máy tính trong phòng thì ai biết. Nhưng câu hỏi không phải ai biết, mà là mình có đang làm đúng không. Khi có chuyện như bị kiểm tra, tranh chấp hay cần gia hạn, những gì bạn khai sẽ quan trọng.
Khi nhập cảnh, nhân viên cửa khẩu có thể hỏi mục đích chuyến đi. Trả lời trung thực và đúng với thị thực bạn đang dùng.
Cách an toàn nhất là đọc kỹ điều kiện của loại thị thực trên trang chính thức của nước đến, hoặc hỏi trực tiếp cơ quan lãnh sự của họ.
Nếu câu trả lời không rõ, hãy coi đó là tín hiệu để hỏi thêm, chứ không phải là đèn xanh.
Thị thực dành riêng cho người làm việc từ xa
Một số nước đã có loại thị thực riêng cho người làm việc từ xa, cho phép ở lại lâu hơn và làm việc cho chủ hoặc khách hàng ở nước ngoài. Điều kiện mỗi nơi khác nhau, thường liên quan đến thu nhập, bảo hiểm y tế và giấy tờ chứng minh công việc.
Mình không liệt kê nước nào có hay không, vì danh sách này thay đổi khá nhanh. Bạn tìm trên trang chính thức của nước đó, đừng chỉ tin vào bài chia sẻ trên mạng xã hội, vì nhiều bài đã cũ.
Nộp hồ sơ loại thị thực này thường cần thời gian và giấy tờ dịch thuật, công chứng. Bắt đầu sớm trước chuyến đi.
Với người Việt Nam, một số nước trong khu vực cho miễn thị thực ngắn ngày theo thoả thuận. Nhưng miễn thị thực để du lịch không có nghĩa là được làm việc, hãy đọc kỹ điều kiện.
Nếu bạn định ở một nước lâu dài, tìm hiểu thêm về đăng ký cư trú, mở tài khoản ngân hàng và những thủ tục khác.
Thuế: ở lâu một nơi có phải nộp thuế ở đó không?
Đây là câu hỏi phức tạp nhất. Ở nhiều nước, việc bạn có bị coi là cư trú về thuế hay không phụ thuộc vào thời gian có mặt trong năm và một số yếu tố khác như nơi có nhà ở thường xuyên, nơi có lợi ích kinh tế chính.
Nếu bị coi là cư trú thuế ở nước đến, bạn có thể phải khai báo thu nhập ở đó. Đồng thời, bạn vẫn có thể có nghĩa vụ thuế ở Việt Nam. Giữa một số nước có hiệp định tránh đánh thuế hai lần, nhưng áp dụng thế nào cần người có chuyên môn.
Với người làm tự do, chuyện khai thuế thu nhập ở Việt Nam vẫn là trách nhiệm của bạn dù đang ở đâu. Đừng để chuyến đi dài làm bạn lỡ kỳ khai báo.
Mình chỉ có thể khuyên một điều chắc chắn: nếu định ở nước ngoài nhiều tháng và làm việc, hãy hỏi một người làm tư vấn thuế có hiểu biết về cả Việt Nam và nước đến trước khi đi.
Giữ lại mọi giấy tờ về ngày nhập cảnh, xuất cảnh, hợp đồng, hoá đơn. Chúng sẽ cần khi khai thuế.
Bảo hiểm, hợp đồng và những thứ dễ quên
Bảo hiểm y tế ở Việt Nam thường không chi trả khi bạn ốm ở nước ngoài. Bạn cần bảo hiểm du lịch hoặc bảo hiểm y tế quốc tế có phạm vi phù hợp. Đọc kỹ xem bảo hiểm có loại trừ trường hợp đi lâu ngày hoặc làm việc ở nước ngoài không.
Hợp đồng với khách hàng hoặc công ty nên ghi rõ bạn làm việc từ xa, ở đâu cũng được hay có giới hạn. Một số công ty không cho làm việc từ nước khác vì lý do pháp lý và bảo mật.
Nếu xử lý dữ liệu khách hàng, một số nước hoặc một số khách hàng có quy định về nơi dữ liệu được truy cập. Hỏi rõ trước khi mở máy làm việc ở nước ngoài.
Giấy tờ tuỳ thân như hộ chiếu nên còn hạn đủ lâu. Nhiều nước yêu cầu hộ chiếu còn hạn ít nhất sáu tháng khi nhập cảnh.
Hỏi ai cho đúng?
Về thị thực: cơ quan lãnh sự của nước đến, qua trang chính thức hoặc gọi điện, gửi thư. Đừng hỏi qua người trung gian không rõ nguồn gốc, nhất là những bên hứa làm nhanh mọi thứ.
Về thuế: một người làm tư vấn thuế hoặc kế toán có kinh nghiệm với người làm việc xuyên biên giới. Chi phí tư vấn nhỏ so với rắc rối nếu làm sai.
Về bảo hiểm: hỏi thẳng công ty bảo hiểm những trường hợp cụ thể của bạn, và yêu cầu trả lời bằng văn bản.
Về công ty: phòng nhân sự hoặc người quản lý trực tiếp. Có câu trả lời rõ ràng từ đầu tốt hơn nhiều so với phải giải thích khi đã có chuyện.
Mất thời gian chuẩn bị, nhưng nhờ vậy bạn đi mà không phải lo lắng mỗi lần qua cửa khẩu.
Câu hỏi thường gặp
Được miễn thị thực du lịch thì có được làm việc từ xa không?
Không chắc. Miễn thị thực du lịch thường dành cho tham quan, thăm thân, và nhiều nước không cho phép làm việc trong thời gian đó. Hãy đọc điều kiện trên trang chính thức hoặc hỏi cơ quan lãnh sự của nước đến.
Ở nước ngoài bao lâu thì phải nộp thuế ở đó?
Mỗi nước có quy định riêng, thường dựa trên số ngày có mặt và các yếu tố khác. Không có câu trả lời chung, bạn nên hỏi người tư vấn thuế có kinh nghiệm với cả Việt Nam và nước đến.
Làm tự do có phải khai thuế ở Việt Nam khi đang ở nước ngoài không?
Nghĩa vụ thuế ở Việt Nam vẫn có thể còn dù bạn đang ở đâu. Hãy hỏi cơ quan thuế hoặc người làm kế toán để biết chính xác trường hợp của mình và đừng lỡ kỳ khai báo.
Bảo hiểm y tế trong nước có dùng ở nước ngoài được không?
Thường là không. Bạn cần bảo hiểm du lịch hoặc bảo hiểm y tế quốc tế phù hợp với thời gian và mục đích chuyến đi, và đọc kỹ các điều khoản loại trừ.
Có nên nhờ dịch vụ làm thị thực hộ không?
Có thể dùng nếu là đơn vị rõ ràng, nhưng bạn vẫn nên tự đọc điều kiện trên trang chính thức. Cẩn thận với những bên hứa làm nhanh mọi thứ hoặc khuyên khai không đúng mục đích chuyến đi.
