Chuẩn bị xe máy đi xuyên Việt gói lại trong một ý: mọi thứ sắp mòn thì thay ngay ở nhà, đừng để dành cho con đường. Phanh, lốp, xích, dầu, ắc quy, đèn và dây điện là bảy chỗ cần mắt thợ xem kỹ, sau đó bạn tự chạy thử vài ngày quanh nhà để nghe xem chiếc xe có nói gì không.
Chào bạn, đây là Nhà Du Hành. Tập này mình nói về người bạn đồng hành ít lời nhất mà cũng hay giận nhất trên một chuyến đi dài, chính là chiếc xe máy. Mình sẽ kể những chỗ hay hỏng, vì sao chúng hỏng đúng lúc mình ở xa thợ nhất, và mang theo gì để tự cứu mình một đoạn.
Vì sao xe chạy tốt quanh phố vẫn có thể hỏng giữa đường dài?
Chạy trong phố, mỗi ngày chiếc xe chỉ làm việc vài chục phút, dừng đèn đỏ liên tục, máy chưa kịp nóng hẳn đã nghỉ. Trên đường xuyên Việt, nó phải chạy năm sáu tiếng liền, chở thêm người và hành lý, leo đèo rồi lại đổ dốc. Những chỗ yếu vốn ngủ yên ở phố sẽ thức dậy cùng một lúc.
Một chiếc lốp mòn gần hết gai vẫn đi chợ được, nhưng xuống đèo dưới trời mưa thì nó là chuyện khác hẳn. Má phanh còn mỏng vẫn dừng được ở ngã tư, nhưng sau một con dốc dài vài cây số, nó nóng lên và ăn kém đi rõ rệt. Xích chùng một chút chỉ kêu lạch cạch, chở nặng thêm vài ngày thì có thể tuột ngay chỗ không có ai.
Vì thế mình hay nói với bạn bè rằng chiếc xe không hỏng giữa đường, nó chỉ hết chịu nổi đúng ở chỗ đó.
Nguyên tắc đơn giản là thứ gì đã đi được quá nửa đời của nó thì thay luôn.
Phanh, lốp và xích: ba thứ không được tiếc
Phanh là thứ đầu tiên. Bạn nhờ thợ xem độ dày má phanh cả trước lẫn sau, với xe có phanh đĩa thì xem thêm dầu phanh đã sẫm màu chưa. Dầu phanh để lâu ngấm hơi nước, khi đổ dốc dài dễ sôi và làm tay phanh mềm như bóp vào bông.
Lốp là thứ thứ hai. Gai lốp còn sâu thì nước thoát được, bám đường mưa tốt hơn. Bạn cũng nhìn kỹ hông lốp xem có nứt chân chim không, vì lốp để lâu dù còn gai vẫn có thể lão hoá.
Xích và nhông là thứ thứ ba, với xe số và xe côn tay. Thợ sẽ kéo thử xích ra khỏi răng nhông sau xem có hở nhiều không, nhìn răng nhông có nhọn như lưỡi cưa chưa. Bộ đã mòn thì thay cả bộ, thay lẻ một món thì món mới cũng mòn nhanh theo món cũ.
Với xe ga, thay vào chỗ xích là dây curoa và bộ nồi. Dây curoa không báo trước nhiều, đứt là xe đứng hẳn. Nếu dây đã gần đến hạn thay theo sổ bảo dưỡng, bạn thay trước chuyến đi, đừng đánh cược.
Dầu, điện, đèn và những thứ nhỏ hay bị quên
Thay dầu máy ngay trước khi đi là điều ai cũng nhớ. Cái hay bị quên là tính xem trên đường cần thay thêm mấy lần. Bạn xem sổ hướng dẫn của xe ghi bao nhiêu cây số thì thay một lần, chia quãng đường dự định ra, rồi đánh dấu sẵn những thị trấn lớn nằm gần các mốc đó.
Ắc quy yếu là thủ phạm của những buổi sáng xe không nổ ở một nhà nghỉ vùng núi. Nhờ thợ đo, nếu đã yếu thì thay. Bạn xem luôn các đầu dây điện, nhất là khi định lắp thêm cổng sạc điện thoại.
Đèn pha, đèn phanh, xi nhan và còi phải chạy đủ. Gặp sương mù trên đèo, đèn yếu khiến xe khác không thấy mình.
Những thứ nhỏ khác gồm gương chiếu hậu chắc chắn, chân chống không lỏng, ốc giỏ và baga được siết lại. Một con ốc baga lỏng có thể khiến cả túi hành lý xệ xuống chạm bánh sau mà mình không hay.
Mang theo đồ sửa gì cho vừa đủ?
Đồ sửa mang theo nên đủ để tự cứu một đoạn, không cần đủ để mở tiệm. Mình thường mang một bộ cờ lê nhỏ đúng cỡ ốc của chính chiếc xe, một tua vít hai đầu, một cuộn băng dính điện, vài sợi dây rút nhựa, một đôi găng tay vải và một chiếc đèn pin đội đầu.
Nếu xe dùng lốp không săm, một bộ vá lốp nhanh kèm bình bơm nhỏ là thứ rất đáng mang. Lốp có săm thì nhiều người mang thêm một chiếc săm dự phòng đúng cỡ, vì vá săm ven đường không phải lúc nào cũng có thợ. Trước khi đi, bạn hãy tập tháo lắp thử một lần ở nhà, khi đứng giữa nắng mới học thì rất mệt.
Một sợi dây chằng hàng dư ra, một ít dầu bôi xích nhỏ cho xe số, và tờ giấy ghi số khung, số máy, loại dầu, cỡ lốp của xe. Tờ giấy này giúp tiệm sửa lạ lấy đúng đồ nhanh hơn rất nhiều.
Cái cần nhất lại không nằm trong túi đồ nghề, đó là thói quen mỗi sáng đi một vòng quanh xe trước khi nổ máy. Nhìn lốp, bóp thử phanh, liếc xích, xem có giọt dầu nào dưới gầm không. Hai phút mỗi sáng đó cứu mình nhiều hơn mọi món đồ sửa cộng lại.
Chạy thử quanh nhà: bài kiểm tra cuối trước khi đi thật
Sau khi bảo dưỡng xong, bạn đừng lên đường ngay hôm sau. Hãy chạy thử vài chuyến dài quanh nơi mình sống, chở đủ hành lý như lúc đi thật, nếu được thì chọn một con dốc gần nhà để thử phanh. Đồ mới lắp đôi khi có lỗi lắp ráp, và chính chặng thử này giúp lộ ra trong khi bạn còn ở gần thợ quen.
Chặng thử cũng là lúc bạn biết hành lý đã buộc đúng chưa. Túi treo một bên làm xe lệch, đồ chất quá cao làm xe chòng chành khi gió ngang.
Bạn để ý thêm cơ thể mình nữa. Ngồi ba bốn tiếng trên chiếc yên đó có đau không, tay có tê không, gương có đúng tầm nhìn không. Chỉnh từ bây giờ dễ hơn nhiều so với chịu đựng suốt hai tuần.
Cuối cùng, nếu chiếc xe đã quá cũ và chặng thử cho thấy nó yếu ở nhiều chỗ, cũng nên thật lòng cân nhắc thuê một chiếc xe tốt hơn hoặc gửi xe lên tàu cho những chặng nặng nhất. Chuyến đi dài cần một chiếc xe khoẻ, không cần một chiếc xe mang kỷ niệm.
Câu hỏi thường gặp
Xe ga hay xe số hợp đi xuyên Việt hơn?
Cả hai đều đi được. Xe số và xe côn tay dễ ghìm tốc khi đổ đèo bằng số thấp và sửa ở đâu cũng có thợ. Xe ga đi nhàn hơn trên đường bằng nhưng xuống dốc dài phải phanh nhiều hơn, nên cần biết cách phanh xen kẽ và nghỉ cho phanh nguội.
Có cần thay lốp mới hoàn toàn trước khi đi không?
Nếu gai lốp đã mòn quá nửa hoặc hông lốp có vết nứt thì nên thay. Lốp mới cần chạy vài trăm cây số cho quen trước khi gặp đường đèo hoặc trời mưa, nên thay sớm vài ngày chứ đừng thay sát giờ lên đường.
Nên mang theo bao nhiêu đồ sửa xe là đủ?
Đủ để xử lý những việc nhỏ như siết ốc, buộc lại hành lý, vá lốp tạm và đấu lại một đầu dây điện. Những hỏng hóc lớn hơn thì bạn sẽ cần tiệm sửa, nên quan trọng hơn là biết thị trấn nào gần mình nhất.
Bao lâu thì phải kiểm tra lại xe khi đang trên đường?
Mỗi sáng nhìn qua lốp, phanh, xích và gầm xe trong vài phút. Cứ vài ngày, khi dừng ở thị trấn lớn, ghé tiệm để thợ xem nhanh và bôi xích. Thay dầu theo mốc cây số trong sổ hướng dẫn của xe.
Xe cũ nhiều năm có nên mang đi xuyên Việt không?
Được nếu xe đã được đại tu những chỗ quan trọng và qua được chặng chạy thử đầy tải. Nếu chặng thử lộ ra nhiều chỗ yếu cùng lúc, bạn nên cân nhắc thuê xe hoặc gửi xe đi tàu cho những đoạn đèo dài nhất.
