Qua đèo an toàn bằng xe máy dựa trên ba thói quen: leo dốc bằng số thấp và giữ ga đều, đổ dốc bằng số thấp kết hợp phanh từng nhịp để phanh không nóng, và luôn giữ phần đường bên phải ở những khúc cua không nhìn thấy đầu bên kia. Còn lại là biết lúc nào không nên đi.
Chào bạn, đây là Nhà Du Hành. Đèo là nơi đẹp nhất mà cũng là nơi người đi xa hay gặp chuyện nhất. Hôm nay mình kể từng tình huống trên đèo, từ lúc leo lên, lúc vào cua, lúc đổ xuống, cho tới lúc nên quay đầu tìm chỗ nghỉ chờ trời đổi.
Leo đèo: số thấp, ga đều và đừng dừng giữa dốc
Khi leo dốc, xe số và xe côn tay nên về số thấp sớm, trước khi xe hụt hơi. Đợi đến lúc máy gào lên rồi mới về số thì xe mất đà, dễ chết máy giữa dốc. Xe ga thì chỉ cần giữ ga đều, đừng vặn giật cục.
Chở nặng thì xe leo yếu hơn hẳn. Trên những con dốc rất gắt, người ngồi sau có thể xuống đi bộ một đoạn ngắn, chuyện bình thường của người đi núi. Hành lý nên dồn về phía trước và buộc thấp để xe không bị nhẹ đầu.
Tránh dừng giữa dốc nếu không bắt buộc. Nếu phải dừng, bạn dừng sát lề phải ở chỗ có thể nhìn thấy từ xa, giữ chặt phanh, khi đi tiếp thì nhả từ từ.
Xe nóng máy trên dốc dài là chuyện có thể gặp, nhất là xe cũ. Nếu thấy xe yếu hẳn hay có mùi lạ, bạn tìm một chỗ rộng an toàn để dừng cho máy nghỉ, đừng cố.
Đổ đèo: vì sao phanh liên tục là sai lầm lớn nhất?
Đây là phần quan trọng nhất của tập. Khi đổ dốc dài, nếu bạn bóp phanh liên tục suốt cả con dốc, má phanh và đĩa phanh nóng lên rất nhanh. Phanh nóng thì ăn kém, có khi gần như mất tác dụng ngay ở khúc cua cuối, lúc mình cần nó nhất.
Cách đúng với xe số là về số thấp để máy tự ghìm tốc độ, còn gọi là phanh bằng động cơ. Bạn chỉ dùng phanh để giảm thêm trước mỗi khúc cua, bóp dứt khoát rồi nhả ra, chứ không rà phanh suốt.
Với xe ga, động cơ ghìm kém hơn, nên bạn càng cần phanh theo từng nhịp, dùng cả phanh trước và phanh sau để chia nhiệt. Nếu con dốc rất dài, hãy dừng lại ở chỗ an toàn vài phút giữa chừng cho phanh nguội. Đừng tạt nước lên phanh đang nóng.
Tốc độ xuống dốc nên chậm hơn bạn nghĩ. Nguyên tắc đơn giản là đi với tốc độ mà bạn có thể dừng hẳn trong khoảng đường mình nhìn thấy trước mặt.
Vào cua mù và gặp xe lớn trên đèo
Những khúc cua tay áo không nhìn thấy đầu bên kia là nơi cần cẩn thận nhất. Bạn giảm tốc trước khi vào cua chứ không phải trong cua, giữ sát phần đường bên phải, bấm còi ngắn ở cua khuất để báo cho người phía bên kia biết.
Xe khách và xe tải lớn khi ôm cua thường chiếm cả phần đường của mình, vì thân xe dài. Đừng bao giờ ôm sát vạch giữa ở cua. Nếu thấy xe lớn đang vào cua ngược chiều, bạn chậm lại, nhường đường và giữ sát lề.
Khi đi sau xe tải đang đổ dốc, giữ khoảng cách đủ xa. Xe lớn có thể phanh gấp, đá sỏi có thể văng ra từ bánh xe. Chỉ vượt ở đoạn thẳng nhìn rõ phía trước, đừng vượt ở cua.
Trên đèo, hãy để ý mặt đường ở cua. Nhiều khúc cua có cát, sỏi hoặc dầu loang do xe trước để lại, và đó là chỗ bánh xe dễ trượt nhất khi đang nghiêng.
Khi nào không nên lên đèo?
Có những lúc dừng lại là quyết định khôn ngoan nhất. Mưa lớn kéo dài nhiều giờ ở vùng núi làm tăng nguy cơ sạt lở và đá rơi. Nếu dân địa phương khuyên không nên đi, hãy nghe theo, họ biết con đèo của họ.
Sương mù dày đặc đến mức chỉ nhìn được vài chục mét cũng là lý do để chờ. Sương trên đèo thường tan dần khi nắng lên, đợi một hai tiếng có thể đổi hẳn tình hình.
Trời sắp tối mà bạn còn ở chân đèo cũng là lúc nên ngủ lại. Đèo về đêm không có đèn đường, ít hàng quán, có chuyện thì khó gọi người giúp.
Cơ thể mệt, tay đã run sau cả ngày lái cũng là lý do đủ. Đổ đèo cần tay chắc và đầu tỉnh, không phải lúc để cố gắng.
Chuẩn bị trước khi lên một con đèo dài
Trước mỗi con đèo dài, bạn đổ đầy xăng ở cây xăng cuối cùng dưới chân đèo, vì trên đèo có thể rất xa mới có cây tiếp theo. Mang theo nước uống và chút đồ ăn nhẹ.
Kiểm tra nhanh phanh và lốp. Nếu sáng nay bạn thấy phanh hơi mềm, hãy cho thợ xem trước khi lên, đừng để đến đỉnh đèo mới lo.
Mặc áo khoác dù trời dưới chân đèo đang nóng. Trên cao thường lạnh và gió hơn nhiều, nhất là vùng núi phía Bắc. Găng tay giúp tay đỡ tê và cầm lái chắc hơn khi đổ dốc.
Cuối cùng, dừng lại ở các điểm ngắm cảnh phải là chỗ rộng, có lề. Đừng dừng ngay sau khúc cua để chụp ảnh, xe phía sau sẽ không kịp thấy bạn.
Câu hỏi thường gặp
Đổ đèo bằng xe ga có nguy hiểm hơn xe số không?
Xe ga không có số để ghìm tốc bằng động cơ mạnh như xe số, nên dễ phải phanh nhiều hơn khi xuống dốc dài. Người đi xe ga cần phanh theo nhịp, dùng cả hai phanh và dừng cho phanh nguội giữa những con dốc rất dài.
Vì sao phanh mất tác dụng khi xuống dốc?
Phanh làm việc liên tục sẽ nóng lên, và khi quá nóng, khả năng bám của má phanh giảm rõ rệt. Với phanh đĩa, dầu phanh cũ ngấm hơi nước còn có thể sôi. Phanh theo nhịp và về số thấp giúp tránh tình trạng này.
Có nên bấm còi ở khúc cua trên đèo không?
Ở những khúc cua khuất không nhìn thấy đầu bên kia, một tiếng còi ngắn giúp xe ngược chiều biết có người đang tới. Bấm ngắn và vừa đủ, không cần bấm liên tục.
Đi đèo khi trời mưa cần lưu ý gì?
Chạy chậm hơn, phanh nhẹ và sớm hơn, tránh vạch sơn và nắp cống vì chúng trơn hơn mặt đường. Nếu mưa lớn kéo dài hoặc có cảnh báo sạt lở, nên dừng lại chờ thay vì cố vượt.
Người chưa quen có nên tự lái qua các đèo cao phía Bắc không?
Nên tập trước ở những con dốc nhỏ hơn và đi chậm trong mấy ngày đầu. Nếu chưa tự tin, bạn có thể thuê người địa phương chở qua những đoạn khó nhất, nhiều nơi có dịch vụ này.
