Không biết tiếng của nước đến, bạn vẫn đi đường bộ được nếu chuẩn bị bốn thứ: vài câu chào hỏi, cảm ơn và số đếm của nước đó, địa chỉ chỗ ở viết sẵn bằng chữ địa phương, một ứng dụng dịch chạy được khi không có mạng, và sự sẵn lòng dùng nụ cười, cử chỉ, giấy bút. Phần còn lại là kiên nhẫn.
Chào bạn, đây là Nhà Du Hành. Có những lúc trên đường, một bà cụ bán chuối và mình không có chung một từ nào, vậy mà vẫn mua bán xong, vẫn cười với nhau. Hôm nay mình kể cách đi qua những vùng đất không nói cùng ngôn ngữ, và những hiểu lầm nhỏ mà ai cũng từng gặp.
Mười câu nên học trước khi qua biên giới
Bạn không cần học cả một ngôn ngữ. Chỉ cần khoảng mười câu là đủ làm khác đi cách người ta đón bạn: xin chào, cảm ơn, xin lỗi, bao nhiêu tiền, cái này, ở đâu, nhà vệ sinh, không cay, ngon lắm, tạm biệt.
Học bằng cách nghe người bản xứ nói, qua bài học trên mạng hoặc hỏi người đã sống ở đó. Ghi cách phát âm theo kiểu của mình vào sổ.
Nói vụng cũng được. Ở nhiều nơi, chỉ một câu cảm ơn bằng tiếng địa phương đã làm người bán hàng cười tươi hẳn, có khi bớt cho bạn một chút hoặc tặng thêm trái chuối.
Học thêm cách chào phù hợp với văn hoá. Ở một số nước láng giềng, chắp tay chào là cách lịch sự, đặc biệt với người lớn tuổi và nhà sư.
Tập nói những câu này trước gương vài lần trước chuyến đi. Đến nơi bạn sẽ đỡ ngại hơn.
Số đếm: thứ quan trọng nhất khi mua bán
Trong mọi câu nên học, số đếm là thứ dùng nhiều nhất. Mua đồ ăn, trả tiền xe, hỏi giá phòng, tất cả đều cần số.
Học số từ một đến mười, rồi cách nói hàng chục, hàng trăm, hàng nghìn. Với nhiều loại tiền có mệnh giá lớn, hiểu cách nói hàng nghìn là rất cần.
Khi không chắc, đưa điện thoại hoặc giấy bút cho người bán viết con số ra. Đây là cách phổ biến và không ai thấy phiền.
Máy tính bỏ túi trong điện thoại cũng là công cụ trả giá tuyệt vời. Người bán gõ một số, bạn gõ một số, cười với nhau, chốt.
Luôn xác nhận lại giá trước khi nhận hàng hoặc lên xe, nhất là với xe ôm và thuyền đò. Chỉ vào số đã viết và gật đầu.
Địa chỉ viết sẵn và ứng dụng dịch
Trước mỗi chặng, viết hoặc lưu sẵn địa chỉ chỗ ở bằng chữ của nước đó. Đưa cho tài xế xem, họ sẽ hiểu ngay, dù không ai nói được tiếng của ai.
Một tấm thẻ của nhà nghỉ, có tên và địa chỉ bằng chữ địa phương, là thứ nên lấy ngay khi nhận phòng. Lạc đường, chỉ cần đưa tấm thẻ đó.
Ứng dụng dịch trên điện thoại rất hữu ích, nhưng hãy tải gói ngôn ngữ ngoại tuyến từ trước, vì không phải lúc nào cũng có mạng.
Dùng câu ngắn, đơn giản khi dịch. Câu dài và nhiều hàm ý dễ bị dịch sai. Thay vì nói mình muốn tìm một chỗ ăn không đắt mà ngon, chỉ cần nói quán ăn, rẻ.
Có ứng dụng cho phép chụp ảnh chữ để dịch, rất tiện khi đọc thực đơn hay biển chỉ đường.
Cử chỉ, nụ cười và những hiểu lầm
Khi không có chung ngôn ngữ, cử chỉ làm phần lớn việc giao tiếp. Chỉ tay vào món ăn, làm động tác ăn uống, ngủ, đếm bằng ngón tay. Nụ cười và thái độ kiên nhẫn quan trọng hơn mọi từ ngữ.
Nhưng cử chỉ cũng có thể gây hiểu lầm. Có những cử chỉ bình thường ở mình lại thiếu lịch sự ở nơi khác. Ví dụ ở một số nước, chạm vào đầu người khác hoặc dùng chân chỉ vào người, vào đồ thờ là điều kiêng kỵ.
Tìm hiểu trước một vài điều kiêng kỵ cơ bản của nước đến. Khi không chắc, quan sát người địa phương làm gì rồi làm theo.
Giọng to không giúp người khác hiểu hơn. Nói chậm, rõ, kèm cử chỉ là đủ. Đừng tỏ ra bực bội khi người ta không hiểu, đó là lúc bạn đang ở xứ của họ.
Cái gật đầu không phải lúc nào cũng có nghĩa là đồng ý, có khi chỉ là lịch sự. Xác nhận lại những việc quan trọng bằng cách viết ra.
Tìm người giúp khi thật sự cần
Ở các thành phố, người trẻ thường nói được một ít tiếng Anh. Nhân viên nhà nghỉ, sinh viên, người bán hàng ở khu đông khách là những người dễ giúp bạn nhất.
Ở một số vùng gần biên giới, có người nói được tiếng Việt vì giao thương qua lại. Đừng ngại hỏi, nhưng cũng đừng mặc định ai cũng biết.
Khi có việc nghiêm trọng như ốm nặng, mất giấy tờ, tai nạn, hãy liên hệ chỗ ở để nhờ gọi giúp, và gọi cho cơ quan đại diện Việt Nam ở nước đó.
Một số người mang theo tấm thẻ ghi sẵn những thông tin quan trọng bằng chữ địa phương: tên, nhóm máu, bệnh dị ứng nếu có, số điện thoại người thân. Trong tình huống khẩn cấp, tấm thẻ đó nói thay bạn.
Và nhớ rằng phần lớn mọi người ở mọi nơi đều sẵn lòng giúp một người lạ đang lúng túng. Hãy cho họ cơ hội đó.
Câu hỏi thường gặp
Không biết tiếng Anh có đi du lịch nước ngoài bằng đường bộ được không?
Được. Nhiều người đi chỉ với vài câu tiếng địa phương, số đếm, địa chỉ viết sẵn và ứng dụng dịch ngoại tuyến. Cử chỉ, giấy bút và sự kiên nhẫn giúp giải quyết phần lớn tình huống.
Nên học những câu gì của nước đến?
Xin chào, cảm ơn, xin lỗi, bao nhiêu tiền, ở đâu, nhà vệ sinh, tạm biệt và số đếm. Thêm cách chào hỏi lịch sự theo văn hoá nước đó là đủ để bắt đầu.
Ứng dụng dịch có dùng được khi không có mạng không?
Nhiều ứng dụng cho tải gói ngôn ngữ để dùng ngoại tuyến. Hãy tải trước khi đi và thử ở nhà. Dùng câu ngắn, đơn giản để dịch chính xác hơn.
Làm sao tránh hiểu lầm về giá khi không cùng ngôn ngữ?
Nhờ người bán viết hoặc gõ con số ra điện thoại, xác nhận lại trước khi nhận hàng hay lên xe. Với xe ôm và thuyền đò, chốt giá rõ ràng trước khi đi.
Có cử chỉ nào nên tránh khi ở nước láng giềng không?
Ở một số nước, chạm vào đầu người khác hoặc dùng chân chỉ vào người, vào đồ thờ là điều kiêng kỵ. Tìm hiểu trước vài điều kiêng kỵ cơ bản và quan sát người địa phương khi không chắc.
